Bundels

Deze informatie is bedoeld voor iedereen die bij de publicatie van een geredigeerde bundel betrokken is als redacteur. Draag je bij aan een bundel als auteur? Selecteer dan het publicatietype ‘boekhoofdstuk’.  

Universiteit Utrecht streeft naar 100% open access publiceren, maar stelt dit niet verplicht. Je mag een bundel dus gesloten publiceren. Wel is de kans groot dat auteurs van individuele hoofdstukken moeten voldoen aan open access-eisen van hun onderzoeksfinancier of eigen instituut. Inventariseer dit daarom voordat je een uitgever kiest. Afhankelijk van het type bundel en de situatie van je auteurs kunnen de volgende routes geschikt zijn: 

• Diamond open access 
• Gold open access 
• Hybride open access 
• Green open access, voor individuele hoofdstukken 
• Zelfpubliceren 

Diamond open access  

Wat is diamond open access?   

• Publicatie is meteen open access beschikbaar. 
• Gratis publiceren voor de auteurs en redacteur(s).
• Publicatie heeft een open licentie (CC BY, eventueel CC BY-NC en/of -ND). 

Hoe werkt de financiering?  

Bij diamond open access worden geen publicatiekosten gerekend aan de auteurs of redacteurs. De uitgever wordt gefinancierd door de academische gemeenschap. Sommige uitgevers vragen om een vrijwillige bijdrage. Sommige faculteiten stellen hiervoor een fonds beschikbaar (zie Faculteitsbeleid).

Waar vind ik uitgevers en meer informatie?  

• Open Book Collective: een collectief van diamond boekuitgevers dat financieel ondersteund wordt door de Universiteitsbibliotheek Utrecht. 
• Netherlands University Presses (NUPs): sommige hiervan zijn ook toegankelijk voor UU-auteurs. 
• OA Books Toolkit | OAPEN: deze toolkit kan je ondersteunen bij het maken van keuzes rond het open access uitgeven van je bundel. 

Gold open access  

Wat is gold open access?   

• Publicatie is meteen open access beschikbaar.  
• Kent publicatiekosten (BPC’s). 
• Publicatie heeft een open licentie, bij voorkeur CC BY. 

Hoe werkt de financiering?  

De UU biedt op dit moment geen centrale open access-middelen om BPC’s te dekken. Mogelijk kan je aanspraak doen op een fonds van jouw faculteit (zie Faculteitsbeleid), of kunnen je auteurs een bijdrage leveren.

Let op: Sommige uitgevers bieden ook een ‘uitgestelde open access’-optie aan, waarbij het boek na een embargo-periode open access wordt gemaakt tegen lagere BPC’s. Wij raden deze optie af, omdat het risico bestaat van ‘double dipping’.  

Waar vind ik uitgevers? 

In de Directory of Open Access Books (DOAB) vind je uitgevers die ervaring hebben met het publiceren van open access boeken (gold of diamond).

Hybride open access 

Wat is hybride open access voor bundels?  

• De bundel wordt gesloten gepubliceerd, maar individuele hoofdstukken kunnen op aanvraag open access worden gemaakt. 
• De open access-hoofdstukken zijn meteen open access beschikbaar. 
• Kent publicatiekosten (CPC’s). 
• De open access-hoofdstukken hebben een open licentie (bij voorkeur CC BY). Op de gesloten hoofdstukken rust het copyright van de uitgever. 

Hybride open access kan een uitkomst zijn als individuele hoofdstukauteurs aan open access-eis moeten voldoen. Toch raden we deze optie in de meeste gevallen af, omdat het risico bestaat van ‘double dipping’. 

Hoe werkt de financiering? 

Individuele auteurs die hun hoofdstuk via deze route open access willen maken zijn zelf verantwoordelijk voor de financiering hiervan. 

Waar vind ik uitgevers? 

In de Directory of Open Access Books (DOAB) vind je uitgevers die ervaring hebben met het publiceren van open access boeken. Veel uitgevers die gold open access aanbieden, bieden ook hybride opties aan.

Green open access 

Wat is green open access?  

• Je publiceert de bundel gesloten bij de uitgever, maar individuele hoofdstukken worden open access via institutionele repositories. 
• Auteurs van hoofdstukken kunnen gebruikmaken van de Taverne-regeling: 
  • Hoofdstukken waarvan minstens één auteur verbonden is aan een Nederlandse instelling worden na zes maanden open access gemaakt via de repository van die instelling. 
  • De open access-versie krijgt dezelfde licentie als de gesloten versie.  
• Auteurs van hoofdstukken kunnen ook gebruikmaken van de Rights Retention Strategie:  
  • Deze route is alleen beschikbaar voor auteurs verbonden aan bepaalde instellingen of onderzoeksfinanciers.
  • De auteursversie (AAM) van hun hoofdstuk delen ze meteen open access via hun repository. 
  • Deze versie krijgt een open licentie (CC BY). 
• Deze routes zijn gratis voor zowel jou als de auteurs. 

Hoe werkt de financiering?  

Deze route van open access publiceren is gratis.  

Wat moet ik doen als redacteur? 

De individuele hoofdstukauteurs, of hun instellingen, zijn zelf verantwoordelijk voor groene open access. Houd er rekening mee dat uitgevers bezwaar kunnen maken tegen het gebruiken van Rights Retention. Inventariseer daarom zo snel mogelijk of er auteurs zijn die dit van plan zijn te doen, zodat er niemand laat in het schrijf- en publicatieproces voor verrassingen komt te staan. 

Zelfpubliceren 

Voor sommige typen bundels heb je wellicht geen uitgever nodig. Denk daarbij aan conferentiebundels of een festschrift. Voor deze bundels zijn de diensten die een uitgever levert, zoals peer review en marketing, minder relevant. Zelfpubliceren kan daarom een optie zijn. 

Wat is zelfpubliceren? 

• Je publiceert op een open platform.  
• Je maakt geen gebruik van een uitgever of de diensten die een uitgever biedt.
• Je publicatie is meteen open access. 
• De route is gratis voor auteurs en redacteur(s).
• De publicatie heeft een open licentie (CC BY).

Hoe volg ik deze route? 

Mogelijke publicatietools zijn Github en Manifold. Je kunt je boek ook publiceren als collectie in een externe repository zoals Knowledge Commons of Zenodo. Beide zijn geindexeerd in Google Scholar en wijzen doi’s toe aan elke upload; hierdoor is je publicatie zichtbaar en vindbaar. Je kiest zelf onder welke open licentie je wilt publiceren, bij voorkeur CC BY.