Bundels

Deze informatie is bedoeld voor iedereen die bij de publicatie van een geredigeerde bundel betrokken is als redacteur. Draag je bij aan een bundel als auteur? Selecteer dan het publicatietype ‘boekhoofdstuk’.  

NWO stelt open access ook voor bundels verplicht. Wel zijn de voorwaarden minder streng: een open licentie is niet verplicht, en een embargoperiode van maximaal twaalf maanden is toegestaan. Mogelijk krijg je te maken met individuele auteurs die wel aan strenge open access-eisen moeten voldoen. Controleer dit eerst voordat je een uitgever kiest. 

Afhankelijk van het type bundel en de situatie van je auteurs kunnen de volgende routes geschikt zijn: 

• Diamond open access   
• Gold open access   
• Hybride open access, voor individuele hoofdstukken in combinatie met green open access voor de hele bundel 
• Green open access, binnen twaalf maanden via de OAPEN Library 
• Zelfpubliceren 

Diamond open access  

Wat is diamond open access?   

• Publicatie is meteen open access beschikbaar. 
• Gratis publiceren voor de auteurs en redacteur(s).
• Publicatie heeft een open licentie (CC BY, eventueel CC BY-NC en/of -ND). 

Hoe werkt de financiering?  

Bij diamond open access worden geen publicatiekosten gerekend aan de auteurs of redacteurs. De uitgever wordt gefinancierd door de academische gemeenschap. Sommige uitgevers vragen om een vrijwillige bijdrage. Kijk bij Faculteitsbeleid om te zien of je faculteit hieraan kan bijdragen.  

Waar vind ik uitgevers en meer informatie?  

• Open Book Collective: een collectief van diamond boekuitgevers dat financieel ondersteund wordt door de Universiteitsbibliotheek Utrecht. 
• Netherlands University Presses (NUPs): sommige hiervan zijn ook toegankelijk voor UU-auteurs. 
• OA Books Toolkit | OAPEN: deze toolkit kan je ondersteunen bij het maken van keuzes rond het open access uitgeven van je bundel. 

Gold open access  

Wat is gold open access?   

• Publicatie is meteen open access beschikbaar.  
• Kent publicatiekosten (BPC’s). 
• Publicatie heeft een open licentie, bij voorkeur CC BY. 

Hoe werkt de financiering?  

Je mag de publicatiekosten betalen vanuit je onderzoeksbudget. Verschijnt je boek pas na afloop van je NWO-contract, dan kun je een beroep doen op het boekenfonds voor een extra bijdrage van maximaal €10.000: Open Access Boeken | NWO. Let op: conferentiebundels komen hiervoor niet in aanmerking. 

Sommige uitgevers bieden ook een ‘uitgestelde open access’-optie aan, waarbij het boek na een embargo-periode open access wordt gemaakt tegen lagere BPC’s. Wij raden deze optie af, vanwege het risico op ‘double dipping’. Heb je te weinig budget om meteen open access te publiceren, dan kan dit wel een optie zijn om alsnog aan de NWO-voorwaarden te voldoen om binnen twaalf maanden open access te publiceren. Het is niet helemaal duidelijk of je hier je NWO-onderzoeksbudget voor mag inzetten. Neem bij twijfel contact op met NWO. 

Waar vind ik uitgevers? 

In de Directory of Open Access Books (DOAB) vind je uitgevers die ervaring hebben met het publiceren van open access boeken. 

Hybride open access 

Wat is hybride open access voor individuele hoofdstukken? 

• De bundel als geheel wordt gesloten gepubliceerd. 
• Individuele hoofdstukken worden op aanvraag meteen open access gemaakt. 
• Kent publicatiekosten (CPC’s). 
• De open access-hoofdstukken hebben een open licentie (bij voorkeur CC BY). Op de gesloten hoofdstukken rust het copyright van de uitgever. 
• Deze route gaat altijd samen met green open access voor de hele bundel (zie hieronder). 

Hybride open access kan een uitkomst zijn als individuele hoofdstukauteurs aan een strengere open access-eis moeten voldoen dan NWO vereist voor de bundel als geheel. Toch raden we deze optie in de meeste gevallen af, omdat het risico bestaat van ‘double dipping’. Let ook op dat hybride open access alleen niet genoeg is om aan de open access-voorwaarden van NWO te voldoen. De hele bundel moet namelijk binnen 12 maanden open access beschikbaar zijn. Volg deze route daarom in combinatie met de groene route (zie hieronder).  

Hoe werkt de financiering? 

Individuele auteurs die hun hoofdstuk via deze route open access willen maken zijn zelf verantwoordelijk voor de financiering hiervan. 

Waar vind ik uitgevers?  

Veel traditionele uitgevers die gold open access aanbieden, bieden ook hybride opties aan. In de Directory of Open Access Books (DOAB) vind je uitgevers die ervaring hebben met het open access publiceren van boeken. 

Green open access 

Wat is green open access?  

• Je publiceert een bundel gesloten bij de uitgever. 
• Maximaal twaalf maanden na publicatie deel je een versie van je boek via de OAPEN Library, een repository voor boeken.  
• De licentie van de open access-versie hangt af van de afspraken met je uitgever.  
  • Deel je de uitgeversversie (‘Version of Record’)? Dan krijgt deze waarschijnlijk dezelfde licentie als de gesloten versie.  
  • Deel je het geaccepteerde manuscript? Dan krijgt deze waarschijnlijk een open licentie. 
• Individuele auteurs kunnen gebruikmaken van standaard groene routes (de Taverne-regeling of Rights Retention) voor het open access maken van hun eigen hoofdstuk. Ze zijn hiervoor zelf verantwoordelijk. 
• Alle mogelijkheden zijn gratis voor zowel jou als de andere auteurs. 

Wat moet ik doen als redacteur? 

Laat zo snel mogelijk aan je beoogde uitgever weten dat je de verplichting hebt om je volledige bundel na uiterlijk twaalf maanden via de groene route beschikbaar te maken. De uitgever heeft in principe het recht om je bundel om deze reden af te wijzen. Vervolgens onderhandel je met de uitgever over de versie (auteursversie of Version of Record) en de licentie van de open access-versie. 

Als het voor individuele auteurs nodig is om hun eigen hoofdstuk eerder dan na twaalf maanden beschikbaar te stellen, zijn ze hier zelf voor verantwoordelijk. Houd er wel rekening mee dat uitgevers bezwaar kunnen maken tegen het gebruik van de Rights Retention-strategie. Inventariseer daarom zo snel mogelijk of er auteurs zijn die dit van plan zijn te doen, zodat er niemand laat in het schrijf- en publicatieproces voor verrassingen komt te staan. 

Zelfpubliceren 

Voor sommige typen bundels heb je wellicht geen uitgever nodig. Denk daarbij aan conferentiebundels of een festschrift. Voor deze bundels zijn de diensten die een uitgever levert, zoals peer review en marketing, minder relevant. Zelfpubliceren kan daarom een optie zijn. 

Wat is zelfpubliceren? 

• Je publiceert op een open platform.  
• Je maakt geen gebruik van een uitgever of de diensten die een uitgever biedt. 
• Je publicatie is meteen open access. 
• De route is gratis voor auteurs.  
• De publicatie heeft een open licentie (CC BY). 

Hoe volg ik deze route? 

Mogelijke publicatietools zijn GitHub en Manifold. Je kunt je boek ook publiceren als collectie in een externe repository zoals Knowledge Commons of Zenodo. Beide zijn geïndexeerd in Google Scholar en wijzen doi’s toe aan elke upload; hierdoor is je publicatie zichtbaar en vindbaar. Je kiest zelf onder welke open licentie je wilt publiceren, bij voorkeur CC BY.